Kunywa icyayi, ikawa cyangwa ibindi binyobwa bishyushye cyane bishobora kongera ibyago byo kurwara kanseri y’umuyoboro w’ibiribwa, nk’uko ubushakashatsi bunini bwakozwe n’abashakashatsi bo mu Bwongereza bubigaragaza.
Ubu bushakashatsi bwagaragaje ko abantu bafite akamenyero ko kunywa ibinyobwa bishyushye cyane baba bafite ibyago byinshi byo kwibasirwa na kanseri yo mu muyoboro w’ibiribwa uhuza umunwa n’igifu, ugena uko ibyo kurya n’ibinyobwa bigera mu nda.
Abashakashatsi bakoze ubushakashatsi ku bantu bagera kuri miliyoni, bituma buba mu bushakashatsi bunini bwagaragaje isano hagati yo kunywa ibinyobwa bishyushye cyane n’iyi kanseri.
Muri ubu bushakashatsi, abantu bavuze ko banywa ibinyobwa byabo bishyushye cyane bagaragaje ibyago byo kurwara kanseri bikubye hafi inshuro eshatu ugereranyije n’abanywaga icyayi cyangwa ikawa bidashyushye cyane.
Nubwo bimeze bityo, abahanga bashimangiye ko ibyago rusange byo kurwara iyi kanseri bikiri bike. Ibi bivuze ko kuba umuntu anywa ikinyobwa gishyushye bitavuze ko byanze bikunze azarwara kanseri.
Ubushyuhe bw’ibinyobwa bushobora kugira uruhe ruhare?
Abashakashatsi bavuga ko ubushyuhe bukabije bw’ikinyobwa bushobora kwangiza uturemangingo two mu muyoboro w’ibiribwa. Iyo umuntu akomeje kunywa ibintu bishyushye cyane kenshi, bishobora kugira uruhare mu kwangiza utwo turemangingo.
Ubushakashatsi bwakozwe na Kaminuza ya Oxford bugatangazwa mu kinyamakuru International Journal of Cancer, bwagaragaje ko ikinyobwa gifite ubushyuhe bwa dogere Selisiyusi 65 cyangwa burenga gifatwa nk’igishyushye cyane.
Abantu banywa ibinyobwa bishyushye inshuro esheshatu cyangwa zirenga ku munsi na bo bagaragaje ibyago byinshi, nk’uko imibare yakusanyijwe ku bagabo n’abagore 977.282 bari mu kigero cyo hagati ibigaragaza.
Icyakora, abashakashatsi bashimangira ko hakenewe ubundi bushakashatsi kugira ngo hamenyekane neza ubushyuhe n’urugero rw’igihe umuntu agomba kuba amaze anywa ibinyobwa bishyushye cyane kugira ngo ibyago byiyongere.
Kuki gutegereza gato mbere yo kunywa bishobora gufasha?
Icyayi cyangwa ikawa bishobora kuba bishyushye cyane nyuma yo gutekwa. Urugero, icyayi gitetse n’amata gishobora kuba gifite ubushyuhe buri hafi ya dogere Selisiyusi 100.
Iyo gisutswe mu gikombe, ubushyuhe bushobora kugabanuka bukagera kuri dogere Selisiyusi 90 cyangwa 95. Ibi bivuze ko umuntu ushaka kugabanya ubushyuhe ashobora gutegereza iminota mike mbere yo kunywa.
Abashakashatsi batanga inama yo kutihutira kunywa ikinyobwa mu gihe kikiri guturuka umwuka mwinshi, ahubwo umuntu akagitindaho gato kugira ngo kigere ku bushyuhe bworoheye umubiri.
Cancer Research UK ivuga ko bigoye gutanga igihe nyacyo ikinyobwa kigomba kumara gikonja, ariko ikagira inama abantu gutegereza kugeza igihe ikinyobwa kigeze ku bushyuhe bwiza bwo kunyobwa, aho kukinywa kikiri gishyushye cyane.
Amata ntabwo ahita akuraho ikibazo cy’ubushyuhe
Hari abantu bashobora gutekereza ko kongeramo amata mu cyayi cyangwa ikawa bihita bituma icyo kinyobwa kitagira ingaruka.
Ariko abashakashatsi bavuga ko nubwo amata ashobora gufasha kugabanya ubushyuhe bw’ikinyobwa, icyayi cyangwa ikawa irimo amata bishobora gukomeza kuba bishyushye cyane.
Ubushakashatsi bwerekana ko icy’ingenzi ari ubushyuhe ikinyobwa gifite igihe umuntu agiye kukinywa, aho kuba ubwoko bw’ikinyobwa gusa.
Ikawa nayo ishobora kuba ishyushye cyane
Ubushakashatsi bwakorewe ku rubyiruko 118 rwagerageje ubwoko butandukanye bwa kawa y’umukara bwagaragaje ko benshi muri bo bafataga ikinyobwa nk’igishyushye cyane iyo ubushyuhe bwacyo bwageraga kuri dogere Selisiyusi 70 cyangwa burenga.
Ku muntu unywa ikawa ashyushye ari mu rugendo, ubushyuhe buri hagati ya dogere Selisiyusi 49 na 60 bwavuzwe nk’ubushobora kuba bwiza kurushaho.
Hari n’igihe ikawa itangwa ku bushyuhe buri hejuru cyane. Uruganda rwa MTPak Coffee ruvuga ko iyo uruganda rushaka ko ikawa ikomeza gushyuha igihe kirekire, cyane cyane iyo umukiriya asabye ko ishyuha cyane, ishobora gutangwa ku bushyuhe burenga dogere Selisiyusi 82.
Ubushakashatsi bwakozwe ku bantu bagera kuri miliyoni
Umushakashatsi mukuru muri ubu bushakashatsi, Dr. Keren Papier, yavuze ko hari n’ubundi bushakashatsi bwakorewe muri Amerika y’Epfo bwagaragaje isano hagati yo kunywa ibinyobwa bishyushye cyane na kanseri yo mu muyoboro w’ibiribwa.
Yatanze urugero rw’ikinyobwa gakondo kizwi nka mate, gikunze kunyobwa gishyushye cyane muri ako karere.
Icyakora, yavuze ko hakenewe ubundi bushakashatsi kugira ngo hamenyekane ubushyuhe nyabwo bw’ibinyobwa bushobora kuba bufitanye isano n’iyongera ry’ibi byago.
Ibyago birahari ariko si ukuvuga ko ikinyobwa gishyushye gihita gitera kanseri
Nubwo ubushakashatsi bugaragaza ko kunywa ibinyobwa bishyushye cyane bishobora kongera ibyago, abashakashatsi bashimangira ko amahirwe rusange yo kurwara iyi kanseri akiri make.
Bavuga ko umuntu umwe cyangwa babiri kuri 10 barwara kanseri yo mu muyoboro w’ibiribwa bashobora kuba bayirinda mu gihe abantu bagabanyije cyangwa bakareka akamenyero ko kunywa ibinyobwa bishyushye cyane.
Kanseri y’umuyoboro w’ibiribwa yo mu bwoko bwa Squamous cell ni gake, aho mu Bwongereza umuntu agereranywa n’ufite hafi 1% by’ibyago byo kuyirwara mu gihe runaka cy’ubuzima bwe.
Itabi n’inzoga ni bimwe mu byongera cyane ibyago
Abashakashatsi bibutsa ko ubushyuhe bw’ibinyobwa atari bwo bwonyine bushobora kugira uruhare mu kurwara kanseri y’umuyoboro w’ibiribwa.
Kunywa itabi ni imwe mu mpamvu zishobora kongera cyane ibyago byo kurwara iyi kanseri. Kugabanya inzoga na byo biri mu ngamba zatanzwe zo kugabanya ibyago.
Fiona Osgun wo muri Cancer Research UK, wateye inkunga ubu bushakashatsi, yashimangiye ko uburyo bw’ingenzi bwo kugabanya ibyago byo kurwara kanseri nk’iyi ari ukwirinda kunywa itabi no kugabanya inzoga.
Ni ibihe bimenyetso umuntu yakwitondera?
Ibimenyetso bya kanseri yo mu muyoboro w’ibiribwa bishobora kuba birimo kubabara cyangwa kugira ikibazo mu gifu, kubabara mu muhogo cyangwa mu gituza ndetse no kugabanyuka kw’ibiro.
Umuntu ubonye ibimenyetso nk’ibi cyangwa ibindi bimuhangayikishije ku buzima bwe akwiriye kugana inzobere mu buvuzi kugira ngo asuzumwe.
Muri rusange, ubu bushakashatsi ntibuvuga ko abantu bagomba kureka icyayi cyangwa ikawa. Ahubwo butanga umuburo ku bijyanye no kubinywa bishyushye cyane, cyane cyane iyo umuntu abikora kenshi.
Gutegereza iminota mike mbere yo kunywa icyayi, ikawa cyangwa amazi ashyushye bishobora gufasha kugabanya ubushyuhe bwabyo no kwirinda kubinywa bikiri bishyushye cyane.











