Ku bantu bageze mu mwaka wa mbere w’amashuri yisumbuye, bashobora kuba bibuka izina “Ipomoea batatas”, ari ryo zina ry’ikimera cyera ibijumba.
Ibijumba ni kimwe mu biribwa bikunze kuboneka mu Rwanda no mu bindi bice by’isi. Bigira amabara atandukanye, haba ku gishishwa cy’inyuma ndetse no ku mubiri w’ikijumba imbere.
Ku gishishwa ushobora gusanga ibijumba bitukura, umuhondo cyangwa umweru, mu gihe imbere bishobora kuba umweru, umuhondo, orange cyangwa andi mabara. Ayo mabara atandukanye ashobora guterwa n’ubwoko bw’ikijumba ndetse n’ingano y’ibinyabutabire birimo, harimo na beta-carotene.
Beta-carotene ni iki?
Beta-carotene ni ikinyabutabire umubiri ushobora guhinduramo vitamini A. Ibijumba bifite ibara rya orange bikunze kugira beta-carotene nyinshi kurusha ibijumba bifite ibara ry’umweru.
Vitamini A igira uruhare mu mikorere myiza y’amaso, uruhu ndetse n’ubudahangarwa bw’umubiri.
Nubwo ibijumba bitandukanye mu mabara, byose bishobora gutanga intungamubiri zitandukanye zirimo carbohydrates, fibre, vitamine n’imyunyu ngugu, ariko ingano yabyo ishobora gutandukana bitewe n’ubwoko bwa byo.
Ibijumba bifasha umubiri kubona intungamubiri
Ibijumba birimo fibre zifasha mu mikorere myiza y’urwungano ngogozi. Fibre zifasha amara gukora neza kandi zishobora gufasha mu kurwanya impatwe iyo umuntu afite imirire yuzuye kandi akanywa amazi ahagije.
Nanone ibijumba birimo imyunyu ngugu nka potasiyumu na magnesium, ndetse na vitamine zitandukanye, harimo vitamine C n’izindi vitamine zo mu itsinda rya B.
Bigira uruhare mu kurinda umubiri
Beta-carotene na vitamine C biri mu bijumba bifite uruhare mu kurinda uturemangingo tw’umubiri kwangizwa n’ibinyabutabire byangiza umubiri.
By’umwihariko, vitamine A ikomoka kuri beta-carotene igira uruhare mu mikorere myiza y’ubudahangarwa bw’umubiri.
Ibi ariko ntibivuze ko kurya ibijumba byonyine bishobora kuvura indwara. Ahubwo bigomba kuba kimwe mu bigize indyo yuzuye irimo imboga, imbuto, ibinyampeke, ibinyamisogwe n’andi masoko y’intungamubiri.
Ibijumba n’isukari yo mu maraso
Nubwo ibijumba birimo carbohydrates kandi bishobora kugira uburyohe, nabyo bishobora kuba igice cy’imirire y’umuntu urwaye diyabete, bitewe n’ingano arya n’uburyo biteguwemo.
Fibre zibamo zishobora gutuma carbohydrates zinjira mu mubiri mu buryo butandukanye n’ibiribwa birimo isukari nyinshi kandi bidafite fibre. Ariko umuntu urwaye diyabete agomba kwita ku rugero arya no ku bindi biribwa abihuza na byo.
Uko wategura ibijumba
Uburyo ibijumba bitekwamo bushobora kugira uruhare ku ntungamubiri umubiri ubona ndetse n’ingano y’ingufu bibamo.
Kubiteka cyangwa kubyotsa ni bumwe mu buryo bwo kubitegura. Kubikaranga mu mavuta menshi bishobora kongera ingufu n’amavuta biri mu biryo.
Ku mwana watangiye gufata ifashabere, ibijumba bishobora kuba kimwe mu biribwa byongerwa ku ndyo ye bitewe n’imyaka ye. Bigomba gutegurwa neza, bikanombwa cyangwa bigahindurwa igikoma cyoroshye ku buryo umwana ashobora kubimira neza, kandi bigahuzwa n’ibindi biribwa bitandukanye kugira ngo abone intungamubiri nyinshi.
Ibijumba mu ndyo yuzuye
Ibijumba ni isoko y’ingufu kuko birimo carbohydrates. Ibi bituma bishobora gufasha umuntu kubona ingufu akenera mu mirimo ya buri munsi.
Ariko kandi, kurya ibijumba byonyine ntibihagije kugira ngo umubiri ubone intungamubiri zose ukenera. Ni byiza kubihuza n’ibindi biribwa birimo poroteyine, imboga, imbuto n’amasoko y’amavuta meza.
Muri make, ibijumba ni kimwe mu biribwa bifite agaciro mu mirire, kandi amabara yabyo atandukanye agaragaza itandukaniro riri mu bigize ubwoko bwabyo, harimo n’ingano ya beta-carotene. Kubishyira mu ndyo yuzuye kandi ikungahaye ku biribwa bitandukanye bishobora gufasha umuntu kubona intungamubiri umubiri ukenera.










