Guverinoma y’u Rwanda yongeye kwakira icyiciro gishya cy’abimukira n’abasaba ubuhungiro 173 bavanwe muri Libya, mu rwego rwo gukomeza gahunda yo gutabara Abanyafurika bahura n’ibibazo by’umutekano n’ihohoterwa mu rugendo rwo gushaka ubuzima bwiza.
Aba bimukira bageze mu Rwanda mu ijoro ryo ku wa 17 Kamena 2026, bakaba bagizwe n’abaturage bakomoka mu bihugu bitandukanye byo ku Mugabane wa Afurika. Muri bo harimo Abanya-Sudani 85, Abanya-Eritereya 66, Abanya-Etiyopiya barindwi, Abanya-Sudani y’Epfo 12 ndetse n’Abanya-Somaliya babiri.
Nk’uko bisanzwe bikorwa ku bindi byiciro byageze mu Rwanda mbere yabo, aba bimukira bahise bajyanwa mu Nkambi y’Agateganyo ya Gashora iherereye mu Karere ka Bugesera. Ni ho bazacumbikirwa banahabwe ubufasha bw’ibanze mu gihe hagishakishwa ibisubizo birambye birimo kubimurira mu bindi bihugu byemeye kubakira.
Gahunda yatangiye mu 2019
Gahunda yo kwakira abimukira n’abasaba ubuhungiro baturutse muri Libya yatangiye muri Nzeri 2019, nyuma y’amasezerano yasinywe hagati ya Guverinoma y’u Rwanda, Umuryango w’Ubumwe bw’Afurika (AU) n’Ishami ry’Umuryango w’Abibumbye ryita ku Mpunzi (HCR).
Aya masezerano yashyiriweho umukono ku wa 10 Nzeri 2019 ku cyicaro cya AU i Addis Ababa, agamije gutabara ibihumbi by’Abanyafurika bari baraheze muri Libya nyuma yo guhunga intambara, ihohoterwa n’ibibazo by’umutekano byugarije ibihugu bakomokamo.
Iki gitekerezo cyakomotse ku bushake bwa Perezida Paul Kagame, wagaragaje ko u Rwanda rwiteguye gutanga umusanzu mu gushakira ibisubizo ikibazo cy’abimukira n’impunzi cyari gikomeje guhangayikisha umugabane wa Afurika.
Benshi baba baraheze muri Libya
Abenshi mu bazanwa muri iyi gahunda baba baturuka mu bihugu birimo Eritereya, Sudani, Sudani y’Epfo, Somalia na Ethiopia, aho baba barahunze intambara, amakimbirane cyangwa ihohoterwa rikorerwa abasivili.
Nyuma yo kugera muri Libya, benshi muri bo baba bizeye kwambuka Inyanja ya Méditerranée berekeza i Burayi. Icyakora, benshi bahura n’ibibazo bikomeye birimo gufungwa mu bigo bifungirwamo abimukira, ihohoterwa ndetse n’ibindi bibazo by’uburenganzira bwa muntu, bikababuza gukomeza urugendo rwabo.
Abasaga ibihumbi bitatu bamaze kwakirwa
Imibare iheruka igaragaza ko kuva iyi gahunda yatangira mu mwaka wa 2019, u Rwanda rumaze kwakira abasaba ubuhungiro n’abimukira barenga 3,000 baturutse muri Libya.
Muri abo, abarenga 2,600 bamaze kwimurirwa mu bindi bihugu binyuze muri gahunda yo kubashakira aho bongera kubaka ubuzima bwabo mu buryo burambye.
Ibihugu byakiriye umubare munini muri bo birimo Canada yakiriye 656, Amerika yakiriye 318, Suède yakiriye 255, Finlande yakiriye 236, Norvège yakiriye 225, u Bufaransa bwakiriye 194, u Budage bwakiriye 132, u Bubiligi bwakiriye 72 ndetse n’u Buholandi bwakiriye 52.
Gahunda ishyigikiwe n’abafatanyabikorwa mpuzamahanga
Mu gihe bakiri mu Rwanda, aba bimukira bahabwa ubufasha bw’ibanze burimo icumbi, ubuvuzi, ibiribwa ndetse n’ubundi bufasha bukenewe mu buzima bwa buri munsi.
Iyi gahunda ishyirwa mu bikorwa ku bufatanye bwa Guverinoma y’u Rwanda, ibinyujije muri Minisiteri ishinzwe Ibikorwa by’Ubutabazi (MINEMA), n’Ishami ry’Umuryango w’Abibumbye ryita ku Mpunzi (HCR), ifashijwe n’abafatanyabikorwa mpuzamahanga barimo Umuryango w’Ubumwe bw’u Burayi (EU) n’Igihugu cya Denmark.
Mu myaka ishize, u Rwanda rwagiye rushimwa n’imiryango mpuzamahanga kubera uruhare rwarwo mu gufasha impunzi n’abasaba ubuhungiro, by’umwihariko binyuze muri gahunda yo kwakira abimukira baturutse muri Libya no kubafasha kubona amahirwe yo kongera kubaho mu mutekano no kubaka ejo hazaza habo.











