Minisitiri w’Intebe w’u Rwanda, Dr. Justin Nsengiyumva, yavuze ko kwitegura ibyorezo bidakwiye gutangira ari uko bimaze kwaduka, ahubwo ko ibihugu bikwiye kubaka ubushobozi bw’inzego z’ubuzima hakiri kare.
Amakuru dukesha IGIHE avuga ko ibi yabivugiye mu nama y’impuguke n’abayobozi bakuru yabereye i New York, yari igamije kurebera hamwe uburyo ishoramari mu rwego rw’ubuzima ryafasha Isi kwitegura neza ibyorezo bishobora kuzongera kwaduka.
Kwitegura icyorezo mbere y’uko cyaduka
Dr. Nsengiyumva yavuze ko Isi iri guhura n’ibintu bitandukanye bishobora kongera ibyago byo kwaduka kw’indwara, birimo imihindagurikire y’ikirere, imikoreshereze y’ubutaka ndetse n’ubwiyongere bw’ingendo z’abantu n’inyamaswa.
Yagaragaje ko iki kibazo gikomeye kurushaho kuko inkunga mpuzamahanga igenewe ubuzima iri kugabanuka, mu gihe ibihugu bikomeje gukenera ubushobozi bwo kwitegura ibibazo by’ubuzima.
Ati: “Turasabwa kubaka ubushobozi bwo kwitegura kurushaho, ariko dufite amafaranga make mu gihe ari bwo impamvu zo kubikora zikomeye kurusha mbere.”
U Rwanda rwifashishije amasomo mu byorezo rwanyuzemo
Minisitiri w’Intebe yavuze ko ku Rwanda kwitegura ibyorezo atari igitekerezo gusa, kuko igihugu cyanyuze mu bihe by’ibyorezo bitandukanye birimo COVID-19, mpox na Marburg, ndetse Ebola ikomeje kugaragara mu karere.
Yibukije kandi ko u Rwanda rwagize uruhare mu biganiro mpuzamahanga bijyanye no kwitegura ibyorezo ubwo rwari ruyoboye Pandemic Fund kugeza muri Kamena 2026.
Yavuze ko u Rwanda rwabonye akamaro ko kugira inkunga ihoraho ifasha ibihugu kubaka inzego z’ubuzima zishobora guhangana n’ibyorezo mbere y’uko biba ikibazo gikomeye.
Marburg yerekanye ubushobozi bw’inzego z’ubuzima
Dr. Nsengiyumva yatanze urugero ku cyorezo cya Marburg cyagaragaye mu Rwanda mu 2024.
Yavuze ko icyo gihe u Rwanda rwari rufite inzego zari ziteguye, zirimo abajyanama b’ubuzima, uburyo bwo gukurikirana indwara, laboratwari n’ibitaro byahise bitangira ibikorwa byo guhangana n’icyorezo.
Abajyanama b’ubuzima basuzumye abantu barenga miliyoni 9,5 mu gihugu cyari gifite abaturage barenga miliyoni 14, bikagira uruhare mu kugenzura icyo cyorezo.
U Rwanda rwashoboye kugihagarika mu gihe cy’amezi atatu, aho umubare w’abapfuye ugereranyije n’abanduye wari 22,7%.
Kwitegura ibyorezo bigomba kuba igikorwa cya buri munsi
Minisitiri w’Intebe yavuze ko isomo rikomeye u Rwanda rwabonye ari uko ubushobozi bwo guhangana n’ibyorezo butagomba kubakwa gusa mu gihe ikibazo cyavutse.
Ati: “Kwitegura ntabwo ari ubushobozi bwihariye buteganyirizwa igihe habaye ikibazo. Ni imbaraga za buri munsi z’ubuzima rusange, ziboneka igihe zikenewe.”
Yongeyeho ko ubufatanye na Pandemic Fund buri gufasha u Rwanda gukomeza gahunda ya “One Health”, ndetse no kubaka Laboratwari y’Igihugu y’Ubuvuzi bw’amatungo.
Iyi laboratwari izafasha mu kumenya hakiri kare indwara zishobora kuva ku nyamaswa zikagera ku bantu, ndetse ikagabanya kwishingikiriza kuri serivisi zo hanze.
Ibihugu bisabwa gushyira amafaranga mu kwitegura
Dr. Nsengiyumva yavuze ko amafaranga yo kwitegura ibyorezo atagomba gushakwa gusa igihe icyorezo cyamaze gutangira, kuko icyo gihe ibihugu biba bimaze guhura n’ingaruka z’uko ubushobozi butubatswe mbere.
Yasabye ibihugu gushyira mu ngengo y’imari yabyo amafaranga ahoraho agamije kwitegura ibyorezo, mu gihe abafatanyabikorwa mpuzamahanga na bo bakwiye gutanga inkunga yateganyijwe mu gihe kirekire.
Yavuze ko icyorezo gishya gishobora kwaduka ahantu aho ari ho hose kandi ko bidashoboka kumenya mbere ubwoko bwacyo cyangwa aho kizatangirira.
Icyakora, yavuze ko ibihugu bishobora kwemeza mbere niba inzego zabyo zizaba zifite ubushobozi bwo guhangana nacyo igihe kizaba cyadutse.
U Rwanda rwatangaje ko ruzakomeza gushora imari mu kubaka ubushobozi bwo guhangana n’ibyorezo, ku bufatanye n’ibihugu byo mu karere ndetse n’abafatanyabikorwa mpuzamahanga, mu rwego rwo gufasha Isi kurushaho kwitegura ibibazo by’ubuzima bishobora kuzaza.






