Impamvu 10 zikwiye gutuma mu mafunguro yawe hadakwiye kuburamo inyanya!

Inyanya ni kimwe mu biribwa bikoreshwa cyane mu gutegura amafunguro mu Rwanda no hirya no hino ku Isi. Uzisanga mu masosi, salade, isupu n’andi mafunguro menshi, ariko akenshi abantu bazifata nk’ibirungo gusa, ntibamenye ko ari isoko ikomeye y’intungamubiri zifasha umubiri gukora neza.

Abahanga mu by’imirire bagaragaza ko inyanya zikungahaye kuri vitamine A, vitamine C, vitamine K, potasiyumu, folate ndetse na lycopene, ikinyabutabire kizwiho kuba gifasha kurinda uturemangingo tw’umubiri kwangirika. Ni yo mpamvu kurya inyanya buri gihe bishobora kugira uruhare mu kubungabunga ubuzima no kugabanya ibyago by’indwara zimwe na zimwe.

Dore zimwe mu nyungu z’ingenzi zituruka ku kurya inyanya.

1. Zongerera umubiri ubudahangarwa

Kimwe mu bintu bituma inyanya zigira akamaro ni uko zikungahaye kuri vitamine C. Iyi vitamine ifasha umubiri gukora abasirikare bawurinda indwara, bityo umuntu ntarware kenshi.

Iyo umuntu arya inyanya buri gihe nk’igice cy’indyo yuzuye, umubiri ugira ubushobozi bwo guhangana n’indwara ziterwa na virusi na bagiteri, kandi ibikomere bikaba bishobora gukira vuba.

2. Zirinda umutima n’imiyoboro y’amaraso

Indwara z’umutima zikomeje kwiyongera ku Isi. Inyanya zirimo potasiyumu na lycopene bifasha umutima gukora neza.

Potasiyumu ifasha kugabanya umuvuduko ukabije w’amaraso, mu gihe lycopene ifasha kugabanya iyangirika ry’imiyoboro y’amaraso. Ibi bishobora kugabanya ibyago byo kurwara indwara z’umutima iyo biherekejwe n’imibereho myiza.

3. Zifasha uruhu gukomeza kuba rwiza

Abantu benshi bakoresha amavuta n’amavuta yo kwisiga kugira ngo uruhu rwabo rube rwiza, nyamara n’ibiribwa umuntu arya bigira uruhare runini.

Vitamine A na C ziboneka mu nyanya zifasha uruhu gukomeza kuba rwiza, rugakomera no gukira vuba igihe rwangiritse. Zinafasha kugabanya ingaruka ziterwa n’imirasire y’izuba ku ruhu.

4. Zishobora kugabanya ibyago bya kanseri zimwe

Ubushakashatsi butandukanye bwagaragaje ko lycopene iboneka mu nyanya ishobora kugira uruhare mu kugabanya ibyago byo kurwara kanseri zimwe na zimwe, cyane cyane iya porositate.

Icyakora, abaganga basobanura ko kurya inyanya bidasimbura ubuvuzi cyangwa uburyo bwo kwirinda kanseri, ahubwo ari kimwe mu biribwa bishobora gufasha umubiri mu buryo rusange.

5. Zifasha amaso gukora neza

Vitamine A iboneka mu nyanya ifasha amaso gukomeza gukora neza. Kubura iyi vitamine bishobora gutera ibibazo byo kutabona neza, cyane cyane nijoro.

Kurya inyanya hamwe n’ibindi biribwa bikungahaye kuri vitamine A bifasha kubungabunga ubuzima bw’amaso.

6. Zikomeza amagufa

Nubwo abantu benshi batekereza ko amata ari yo yonyine afasha amagufa, inyanya na zo zirimo vitamine K ndetse n’ibindi binyabutabire bifasha amagufa gukomera.

Ibi bishobora kugabanya ibyago byo kugira amagufa yoroshye cyangwa yangirika uko umuntu agenda asaza.

7. Zifasha igogora gukora neza

Inyanya zirimo amazi menshi ndetse na fibre, bifasha igogora gukora neza.

Fibre ifasha ibiryo kunyura neza mu mara, bikagabanya ikibazo cyo kwituma bigoranye (constipation), kandi igafasha amara gukora neza.

8. Zifasha umubiri gusohora imyanda

Amazi n’intungamubiri ziboneka mu nyanya bifasha impyiko gukora neza no gufasha umubiri gusohora imyanda.

Ibi bifasha umubiri gukomeza gukora neza no kugabanya ibyago byo kugira imyanda myinshi ishobora kuwugiraho ingaruka.

9. Zifasha kugenzura ibiro

Inyanya zigira calories nke ariko zikaba zikungahaye ku ntungamubiri.

Ni yo mpamvu zishobora kuba amahitamo meza ku bantu bifuza kugabanya ibiro cyangwa kubigumana ku rugero rwiza, cyane cyane iyo ziriwe hamwe n’indi ndyo yuzuye.

10. Zongerera umubiri intungamubiri zitandukanye

Uretse vitamine A na C, inyanya zirimo folate, potasiyumu n’ibindi binyabutabire bifasha ingingo zitandukanye z’umubiri gukora neza.

Kurya inyanya buri munsi bifasha kongera ubwiza bw’indyo kandi bigatuma umubiri ubona intungamubiri nyinshi ukenera.

Ni iyihe nyungu iba mu nyanya?

Abahanga mu by’imirire bavuga ko inyanya zishobora kuribwa zikiri mbisi muri salade, zigatekwa nk’isosi cyangwa zikavangwa n’izindi mboga.

Iyo zitetse gacye kandi zigatekanwa n’amavuta make meza, umubiri ushobora kwakira neza lycopene. Icyakora niyo zikiri mbisi zigumana vitamine C nyinshi.

Mbere yo kuzirya, ni byiza kuzironga neza kugira ngo ukureho umwanda cyangwa ibisigazwa by’imiti ishobora kuba yarakoreshejwe mu buhinzi.

Icyitonderwa

Nubwo inyanya zigira akamaro kanini, si umuti uvura indwara. Abantu bafite uburwayi bwihariye cyangwa abagirwa inama n’abaganga kugabanya ibiribwa bimwe na bimwe bagomba gukurikiza inama bahabwa n’inzobere mu buzima.

Kurya inyanya bikwiye kujyana n’indyo yuzuye irimo imboga, imbuto, ibinyampeke, poroteyine n’amazi ahagije.

Inyanya ni kimwe mu biribwa bihendutse kandi biboneka hafi ya hose, nyamara bifite uruhare runini mu kubungabunga ubuzima. Zifasha kongerera umubiri ubudahangarwa, kurinda umutima, gukomeza amaso n’amagufa, guteza imbere igogora no kongera intungamubiri umubiri ukenera buri munsi.

Nubwo zidashobora gusimbura ubuvuzi, kuzishyira mu mafunguro ya buri munsi nk’igice cy’indyo yuzuye ni imwe mu nzira zoroshye zo gufasha umubiri gukomeza kugira ubuzima bwiza no kugabanya ibyago by’indwara zimwe na zimwe.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *