Impamvu Zitera Bamwe Kwemera ko Umugabo Yakubita Umugore Zashyizwe Ahagaragara, Sobanukirwa

Mu gihe u Rwanda rukomeje gushyira imbaraga mu kurwanya ihohoterwa rishingiye ku gitsina no kwimakaza ihame ry’uburinganire, ubushakashatsi buherutse gusohoka bwagaragaje ko hakiri abaturage benshi bemera ko hari impamvu zatuma umugabo akubita umugore we. Iyi myumvire igaragara cyane mu bantu batize, abafite amashuri make ndetse no mu bakobwa bakiri bato.

Ibyavuye muri ubu bushakashatsi byerekana ko uburezi bugira uruhare rukomeye mu guhindura imyumvire y’abaturage ku burenganzira bwa muntu no ku kurwanya ihohoterwa. Uko urwego rw’amashuri rugenda ruzamuka, ni na ko umubare w’abemera ko umugabo ashobora gukubita umugore ugenda ugabanuka.

Abakobwa bakiri bato ni bo bagaragaza cyane iyi myumvire

Ubushakashatsi bwerekana ko imyaka umuntu afite igira uruhare mu buryo abona ihohoterwa rikorerwa abagore. Mu bagore bafite imyaka iri hagati ya 15 na 19, hafi 33% bavuga ko hari nibura imwe mu mpamvu zatuma umugabo ahabwa ishingiro ryo gukubita umugore we.

Iyo mibare igenda igabanuka uko imyaka izamuka. Mu bagore bafite imyaka iri hagati ya 25 na 29, abemera iyo myumvire bagera kuri 26%. Ibi bishobora gusobanurwa n’uko uko umuntu agenda akura agenda arushaho gusobanukirwa uburenganzira bwe, amategeko ndetse n’ingaruka mbi z’ihohoterwa ryo mu ngo.

Abahanga mu mibereho y’abaturage bagaragaza ko urubyiruko rukwiye kwigishwa hakiri kare indangagaciro z’ubwubahane hagati y’abashakanye, gukemura amakimbirane binyuze mu biganiro no kumenya ko ihohoterwa ridashobora kuba igisubizo cy’ikibazo icyo ari cyo cyose.

Abatarize ni bo bemera cyane ko umugabo ashobora gukubita umugore

Urwego rw’uburezi rugaragaza itandukaniro rikomeye. Mu bagore batize, 52,1% bemera nibura imwe mu mpamvu zirindwi zatuma umugabo akubita umugore we. Mu bize amashuri abanza ni 52,3%, mu bize ayisumbuye ni 37,3%, naho mu bize amashuri makuru cyangwa arenze ayisumbuye ni 13,5%.

Aya makuru agaragaza ko uburezi bufasha abantu gusobanukirwa uburenganzira bwa muntu no kumva ko amakimbirane adakwiye gukemurwa hakoreshejwe urugomo.

Abasesenguzi bavuga ko uburezi budatanga gusa ubumenyi bwo gusoma no kwandika, ahubwo bunubaka imyumvire ishingiye ku kubahana, ubwubahane n’uburenganzira bwa muntu.

No mu bagabo uburezi bugira uruhare

Nubwo ubushakashatsi bwibanze cyane ku bagore, bwanagaragaje ko no mu bagabo urwego rw’uburezi rugira uruhare mu myumvire yabo.

Mu bagabo batize, 36,2% bemera nibura imwe mu mpamvu zatuma umugabo akubita umugore we. Mu bize amashuri abanza ni 34,2%, mu bize ayisumbuye ni 25,7%, mu gihe mu bize amashuri makuru cyangwa arenze ayisumbuye ari 7,3%.

Ibi byerekana ko uko abantu bagenda babona amahirwe yo kwiga, ari na ko bagenda basobanukirwa ko gukoresha urugomo mu rugo bidakwiye kandi binyuranyije n’amategeko.

Kwemera gukubitwa ntibivanaho ko ari icyaha

Nubwo bamwe bagaragaza ko hari impamvu zatuma umugabo akubita umugore, amategeko y’u Rwanda asobanura neza ko gukubita cyangwa gukomeretsa undi muntu ari icyaha gihanwa n’amategeko.

Umuntu wese ukubita cyangwa ugirira nabi undi ku bushake aba akoze icyaha. Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa igifungo kitari munsi y’amezi atandatu ariko kitarenze umwaka umwe, ndetse agatanga ihazabu iri hagati y’ibihumbi 100 na 300 by’amafaranga y’u Rwanda.

Iyo ihohoterwa riteye uwarikorewe indwara idakira, ubumuga buhoraho, gutakaza urugingo cyangwa kutabasha kwikorerera, igihano kirushaho gukomera kikagera nibura ku gifungo cy’imyaka itanu.

Hakenewe kongera ubukangurambaga

Ibyavuye muri ubu bushakashatsi bigaragaza ko hakenewe gukomeza ubukangurambaga bwo kurwanya ihohoterwa rishingiye ku gitsina, cyane cyane mu rubyiruko no mu baturage bafite amashuri make.

Abafatanyabikorwa batandukanye basabwa gukomeza kwigisha abaturage ko kubaka urugo rukomeye bishingira ku bwubahane, ibiganiro no gukemura amakimbirane mu mahoro, aho gukoresha urugomo.

Nubwo hari intambwe imaze guterwa mu guhindura imyumvire y’abaturage, imibare y’ubu bushakashatsi yerekana ko urugendo rukiri rurerure. Gushora imari mu burezi, gukomeza ubukangurambaga no kubahiriza amategeko biri mu byafasha kubaka sosiyete itihanganira ihohoterwa iryo ari ryo ryose rikorerwa abagore n’abakobwa.