Kuki hari abantu bashimishwa no kubaho mu buzima bw’ikinyoma ?

Muby’ukuri kubeshya ku buzima bw’umuntu, amashuri yize, akazi yakoze cyangwa inkomoko ye si ibintu bidasanzwe. Gusa mu bihe bitandukanye, hari abantu bagiye bubaka isura y’ubuzima itandukanye n’ukuri nyirizina, rimwe na rimwe bakabikora igihe kirekire ku buryo abo babeshya ako kageni batangira kubyemera nk’ukuri.

Ibi bigatuma hibazwa ikibazo gikomeye kigira kiti: “Ni iki gituma umuntu yumva akeneye kwiyerekana nk’uwo atari we?“

Nk’uko byagaragajwe n’ikinyamakuru Psychology Today, iyi myitwarire ishobora kuba ifitanye isano n’icyifuzo cyo kwigaragaza nk’umuntu wihariye, gushaka kwitabwaho cyangwa gushaka uko abandi bakubona mu buryo runaka.

Abantu benshi bifuza kugaragara neza imbere y’abandi. Umuntu ashobora kuvuga ko yakoze neza mu ishuri, akarenza ku byo yakoze mu kazi, cyangwa akerekana ko afite ubushobozi burenze ubwo afite koko.

Mu buzima busanzwe, ibi bishobora kuba ugukabya ibintu. Ariko hari aho bishobora kurenga gukabya bikaba kubaka ubuzima bw’ubuhimbano.

Urugero rutangwa mu bushakashatsi ni abantu bahimba amashuri batize, imirimo batakoze, indangamuntu zitari izabo cyangwa amateka y’ubuzima batabaye(ho/mo).

Ikibazo kiba gikomeye cyane iyo umuntu akomeza iyo nkuru igihe kirekire, kandi akagira n’ubushake bwo gukomeza kuyishimangira nubwo haba hari ibimenyetso bishobora kumunyomoza.

Kuki umuntu yabikora?

Ubushakashatsi bwagiye bukora ku myitwarire yo guhimba amakuru menshi bugaragaza ko hari impamvu zitandukanye zishobora gutuma umuntu abikora.

Mu isesengura ry’ubushakashatsi ryavuzwe muri Psychology Today, harimo: kwishyira hejuru no gushaka kugaragara nk’umuntu udasanzwe, gushaka kwitabwaho ndetse no gushaka kugirirwa impuhwe cyangwa gufatwa nk’umuntu ufite ikibazo, biri mu mpamvu zagaragaye kenshi.

Ibi bivuze ko atari buri gihe umuntu abeshya agamije amafaranga cyangwa ikindi gihembo gifatika. Hari n’igihe aba ashaka cyane cyane guhindura uko abandi bamubona.

Umuntu ashobora kwifuza ko abandi bamufata nk’umunyabwenge, umunyamwuga, umukire, intwari, umushakashatsi ukomeye cyangwa umuntu ufite amateka adasanzwe.

Hari itandukaniro hagati yo kwiyamamaza no kubeshya

Kuba umuntu ashaka kwigaragaza neza ntabwo bivuze ko afite ikibazo cyo kubeshya.

Mu buzima busanzwe, abantu benshi bagerageza kwerekana uruhande rwiza rwabo, cyane cyane mu gihe bashaka akazi, basaba ishuri, bahura n’abantu bashya cyangwa bashaka amahirwe runaka.

Ubushakashatsi ku cyo bita impression management bugaragaza ko abantu benshi bagerageza kugenzura uko abandi bababona. Ibi birushaho kwiyongera iyo batekereza ko uko abandi babatekereza cyangwa bababona bishobora kubahesha amahirwe cyangwa kubongerera ikizere cyo gukundwa.

Ikibazo gitangira iyo umuntu arenze ku murongo wo kwerekana ubushobozi bwe akajya ahimba ibintu bitabayeho.

Hari itandukaniro rinini hagati yo kuvuga uti: “Nakoze neza muri uyu mushinga” no kuvuga ko wayoboye umushinga utigeze ukoraho.

Pseudologia fantastica ni iki?

Hari ijambo rikoreshwa mu gusobanura uburyo bukabije bwo guhimba inkuru no kuzivuga nk’aho ari ukuri: pseudologia fantastica, rimwe na rimwe rikitwa pathological lying cyangwa mythomania.

Ariko ni ngombwa kumenya ko iri jambo ubwaryo ritari diagnosis yemewe mu buryo bwihariye muri DSM-5, igitabo gikoreshwa mu gusobanura no gushyira mu byiciro ibibazo bitandukanye by’ubuzima bwo mu mutwe.

Ni yo mpamvu bidakwiye gufata umuntu ubeshya tukamwita ako kanya ko afite ikibazo runaka cy’ubuzima bwo mu mutwe.

Ubushakashatsi bushobora kudufasha gusobanukirwa impamvu iyi myitwarire ibaho, ariko gusuzuma umuntu runaka bisaba inzobere n’amakuru ahagije.

Ubushakashatsi bushya butanga iki?

Isesengura ry’ubushakashatsi ryavuzwe muri Psychology Today, ryakozwe na Kainth n’abandi mu 2026, ryasesenguye imanza n’inyandiko z’abantu bagaragaje imyitwarire ikabije yo guhimba amakuru.

Ryagaragaje ko kwishyira hejuru ari yo mpamvu yagaragaye muri 38.2% by’ibibazo byasesenguwe, gushaka kwitabwaho bigaragara muri 36.4%, naho gushaka gufatwa nk’umuntu ufite ikibazo cyangwa ukeneye impuhwe bigaragara muri 29.1%.

Inkuru zavugwaga kenshi zarebanaga n’ubuzima, akazi ndetse n’amashuri umuntu avuga ko yize cyangwa yagezeho.

Iri sesengura kandi ryasanze mu bantu bamwe iyi myitwarire yarahuzwaga n’ibindi bibazo by’imiterere cyangwa imiterere y’umutima, ndetse n’amateka y’ibintu bibabaje umuntu yaba yaranyuzemo.

Ibi bituma abashakashatsi bibaza niba kubeshya gukabije buri gihe bikorwa umuntu abizi neza kandi abitegura, cyangwa niba kuri bamwe bishobora kuba uburyo bwo guhangana n’ibikomere cyangwa ibibazo by’imbere muri bo.

Kuki umuntu akomeza kubeshya atitaye kuvumburwa?

Iki ni kimwe mu bintu bitangaje kuri iyi myitwarire.Iyo umuntu ahimbye inkuru yoroshye, kuyikosora birashoboka. Ariko iyo amaze imyaka yubaka umwirondoro w’impimbano, ahindura amakuru menshi kugira ngo inkuru ye ikomeze guhura.

Ashobora gutangira guhimba amashuri yize, nyuma akongeraho akazi yakoze, abantu bazwi avuga ko yamenyanye na bo, cyangwa ibindi bikorwa avuga ko yakoze.

Buri kinyoma gishobora gusaba ikindi kugira ngo gishyigikire icya mbere.

Icyo gihe umuntu ashobora kwisanga mu ruhererekane rw’ibinyoma aho gusubira ku kuri bigenda birushaho kumugora.

Internet yatumye ibintu bihinduka

Mbere y’imbuga nkoranyambaga, umuntu washakaga kubaka umwirondoro w’impimbano yagombaga kwishingikiriza cyane ku bantu bamukikije.

Uyu munsi, umuntu ashobora kubaka isura nshya kuri internet mu gihe gito.

Amafoto, imyirondoro, impamyabumenyi, amazina y’akazi, aho umuntu avuga ko yagiye ndetse n’abantu avuga ko azi bishobora gushyirwa ku rubuga, abantu bakabyakira nk’ukuri.

Ariko internet ifite n’undi mwihariko: amakuru ashobora kugenzurwa vuba.

Iyo umuntu avuze ko yize ahantu runaka, yakoze ahantu runaka cyangwa yahawe igihembo runaka, abandi bashobora kugenzura ayo makuru.

Ibi bituma umwirondoro w’impimbano ushobora kumenyekana vuba, ariko nanone bigaragaza impamvu abantu bamwe bashobora kugwa mu mutego wo kwigira umuntu batari we.

Icyifuzo cyo kugaragara neza si ikibazo cy’abantu bake gusa

Ikintu gishimishije ni uko umuzi w’iyi myitwarire ushobora kuba usanzwe mu bantu benshi.

Umuntu ushaka akazi ashobora kwerekana cyane ibyo azi gukora. Umunyeshuri ashobora gushaka kugaragara nk’ufite amanota meza. Umuntu uri ku mbuga nkoranyambaga ashobora gushyiraho gusa ibihe byiza by’ubuzima bwe.

Ibi ubwabyo ntibisobanura kubeshya gukabije.

Itandukaniro riri mu rugero umuntu agezaho n’impamvu abikora.

Iyo icyifuzo cyo gushimisha abandi gitangiye gutuma umuntu ahimba ibintu bitabayeho, akabigira igice cy’umwirondoro we, cyangwa akagira ubuzima bushingiye ku nkuru y’impimbano, ikibazo kiba kirenze gushaka kwigaragaza neza.

Abantu babeshya ku bo ari bo kubera impamvu zitandukanye. Kuri bamwe bishobora kuba ugushaka kwitabwaho cyangwa kugaragara nk’abantu bafite agaciro kurusha uko biyumva. Kuri bamwe bishobora kuba uburyo bwo guhisha isoni, ubwoba, ibikomere cyangwa kutiyizera.

Icy’ingenzi ni uko tutagomba gufata buri muntu ubeshya ngo tumuhite tumushyira mu cyiciro cy’abafite ikibazo cyo mu mutwe. Kubeshya, gukabya no guhimba ubuzima ni imyitwarire; kuyihuza n’ikibazo runaka cy’ubuzima bwo mu mutwe bisaba isuzuma ry’inzobere.

Nk’uko Psychology Today ibigaragaza, abantu benshi bashaka ko abandi bababona neza. Itandukaniro riba aho umuntu ageze: bamwe bemera ko ukuri kwabo kudatunganye, abandi bagatangira kubaka umuntu mushya bashaka ko isi yemera.

Kandi iyo umuntu amaze igihe kinini aba uwo yihimbiye, ikibazo gikomeye kiba kitakiri gusa “Kuki yabeshye?”, ahubwo kiba “Ni iki cyatumye yumva ko uwo ari we adahagije?”