Mu gihe benshi babyuka buri gitondo bumva bananiwe n’ubwo baba baryamye amasaha ahagije, abahanga mu buzima bavuga ko umunaniro ukabije utari ikibazo cyo kubura ubushake bwo gukora cyangwa ubunebwe, ahubwo ari ikimenyetso gishobora kwerekana ko umubiri n’ubwonko byarengewe n’imitwaro y’ubuzima bwa buri munsi.
Mu buzima bwa none burangwa n’akazi kenshi, guhangayika no guhora umuntu yiruka ku nshingano zitandukanye, ikibazo cy’umunaniro ukabije gikomeje kwibasira abantu benshi ku isi. Bamwe bumva nta mbaraga bafite kuva babyutse kugeza bagiye kuryama, mu gihe abandi bagorwa no kwibanda ku kazi cyangwa ku masomo n’ubwo baba baruhutse bihagije.
Abahanga basobanura umunaniro ukabije, uzwi nka Burnout cyangwa Chronic Fatigue, nk’imimerere ituma umuntu atakaza imbaraga z’umubiri n’iz’ubwonko kubera stress ihoraho, akazi kenshi cyangwa ibibazo by’ubuzima bimara igihe kirekire.
Si Ubunebwe, Ni Ikibazo cy’Ubuzima
Inzobere mu buzima bwo mu mutwe zigaragaza ko umunaniro ukabije atari ubunebwe nk’uko bamwe babitekereza. Ahubwo uba ari ikimenyetso cy’uko umubiri n’ubwonko byageze ku rwego rwo hejuru rw’umunaniro.
Iyo iki kibazo kimaze igihe kirekire, gishobora gutuma habaho impinduka mu misemburo y’umubiri, harimo kwiyongera kwa cortisol, umusemburo ufitanye isano na stress. Ibi bishobora gutuma ubudahangarwa bw’umubiri bugabanuka, bikongera ibyago byo kurwara izindi ndwara.
Ubushakashatsi Bwerekana Iki?
Ubushakashatsi bwakozwe n’ibigo bitandukanye byita ku buzima bugaragaza ko kubura ibitotsi bihagije ari imwe mu mpamvu zikomeye zitera umunaniro ukabije.
Abahanga bavuga ko guhora umuntu ahangayitse cyangwa akora amasaha menshi bituma ubwonko butabona umwanya uhagije wo kuruhuka no kwisubiranya. Ingaruka zabyo zirimo kugabanuka kw’ubushobozi bwo gutekereza, kwibanda no gufata ibyemezo.
Ubushakashatsi kandi bugaragaza ko abantu bafite umunaniro ukabije bafite ibyago byinshi byo guhura n’indwara z’umutima, umuvuduko ukabije w’amaraso ndetse n’ibibazo byo mu mutwe birimo kwiheba no guhangayika.
Icyo Ibigo Bikomeye by’Ubuzima Bibivugaho
World Health Organization isobanura ko Burnout ari ikibazo gifitanye isano cyane n’ibibazo byo ku kazi n’imibereho ishobora gutuma umuntu atakaza imbaraga, akagabanuka ubushake bwo gukora ndetse n’umusaruro ukagabanuka.
Naho Centers for Disease Control and Prevention (CDC) yo ikomeza gukora ubushakashatsi ku ndwara y’umunaniro udashira (ME/CFS), ikaba ishimangira ko hari itandukaniro hagati y’umunaniro usanzwe n’uwabaye indwara ikomeye.
Mu Rwanda, ibitaro birimo CHUK na Rwanda Military Hospital bitanga ubujyanama n’ubufasha ku bantu bahura n’ibibazo by’imihangayiko n’ubuzima bwo mu mutwe.
Imibare Iteye Impungenge
Raporo zitandukanye zigaragaza ko ikibazo cy’umunaniro ukabije gikomeje kwiyongera ku rwego rw’isi.
Imibare yagiye itangwa n’inzego mpuzamahanga igaragaza ko abantu babarirwa muri za miliyoni bahura n’ibibazo by’umunaniro udashira. Ubushakashatsi butandukanye kandi bwerekana ko hagati ya 75% na 90% by’abagana serivisi z’ubuvuzi baba bafite ibibazo bifitanye isano na stress cyangwa umunaniro ukabije.
Abahanga bavuga ko izi mibare zigaragaza ko ikibazo cy’umunaniro kitakiri ikibazo cy’umuntu ku giti cye gusa, ahubwo cyabaye ikibazo cy’ubuzima
Ese Umunaniro Ukabije Ushobora Guteza Urupfu?
Nubwo umunaniro ukabije ubwawo udakunze kuba impamvu y’urupfu ako kanya, abahanga bavuga ko ushobora kugira uruhare mu ndwara zikomeye zirimo indwara z’umutima, stroke ndetse n’impanuka ziterwa no kubura ubushobozi bwo kwibanda.
Ni yo mpamvu abaganga bagira inama abantu kudatererana ibimenyetso by’umunaniro umaze igihe kirekire.
Uko Wakwirinda Umunaniro Ukabije
Abahanga bagira inama abantu:
- Gusinzira amasaha 7 kugeza kuri 9 buri joro.
- Kugabanya stress no gushaka umwanya wo kuruhuka.
- Gukora imyitozo ngororamubiri burigihe.
- Kurya indyo yuzuye.
- Kumenya aho ubushobozi bwabo bugarukira mu kazi no mu nshingano za buri munsi.
- Kugisha inama umuganga cyangwa umuhanga mu buzima bwo mu mutwe igihe umunaniro ukomeje.
Abaganga bashimangira ko kumenya hakiri kare ibimenyetso by’umunaniro ukabije bishobora gufasha umuntu kwirinda ibibazo bikomeye by’ubuzima no gukomeza kugira ubuzima bwiza.
Izindi nkuru:
Abahanga baraburira ababyeyi ku ngaruka z’isukari nyinshi ku bana
Hantavirus: Indwara yandurira ku mbeba ikomeje guteza impungenge ku Isi
RDC: Abarwayi ba Ebola batorotse ibitaro bya Rampara
Sex toys” mu nzira zo gusimbura abantu mu buriri?
Impamvu zishobora gutera abana kuvukana ubumuga.
Pome: Urubuto rufasha umubiri guhangana n’indwara
Ese koko haba hari ibiribwa byongera ingano y’igitsina ? “Sobanukirwa”
Ese birakwiye “Guhuhura” umurwayi urembye ?
Batatu bamaze guhitanwa na Hantavirus yagaragaye mu bwato bw’ubukerarugendo.
Akamaro ko Kunywa Amazi Mu Buzima bwa Buri Munsi.