Ese wari uzi impamvu abakundana benshi bakora imibonano mpuzabitsina mbere y’ubukwe? Sobanukirwa

Ubukwe ni imwe mu ntambwe zikomeye mu buzima bw’umuntu, cyane cyane mu muco nyarwanda aho gushyingirwa byagiye bifatwa nk’ishingiro ryo gushinga umuryango no kubaka ejo hazaza h’abashakanye.

Icyakora, uko imyaka ishira, uburyo abantu binjira mu mibanire y’urukundo n’ubuzima bw’umuryango buragenda buhinduka. Abantu benshi bashobora gutangira gukundana, bakabana ndetse bagatangira ubuzima bw’imibonano mpuzabitsina mbere y’uko bashyingirwa.

Ibi bigaragazwa n’imibare mishya y’ubushakashatsi ku buzima n’imibereho y’abaturage mu Rwanda, DHS 2025 (Demographic and Health Survey), bwakozwe n’Ikigo cy’Igihugu cy’Ibarurishamibare, NISR.

Ubu bushakashatsi bwakorewe ku bantu 20.831, barimo abagore 14.283 n’abagabo 6.548, bugamije kugaragaza uko ubuzima n’imibereho y’Abanyarwanda bihagaze.

Abantu batangira imibonano mpuzabitsina mbere yo gushyingirwa

Kimwe mu byagaragajwe muri DHS 2025 ni uko hari ikinyuranyo hagati y’imyaka abantu batangiriraho gukora imibonano mpuzabitsina n’imyaka bashyingirwamo bwa mbere.

Mu bagore bafite imyaka 25–49, impuzandengo y’imyaka batangiriraho gukora imibonano mpuzabitsina ni 20,6, mu gihe impuzandengo y’imyaka bashyingirwamo bwa mbere ari 23,3.

Ku bagabo bafite imyaka 30–49, impuzandengo y’imyaka batangiriraho gukora imibonano mpuzabitsina ni 22,4, mu gihe bashyingirwa bwa mbere ku mpuzandengo y’imyaka 26,8.

Ibi bivuze ko ku bagabo hari ikinyuranyo cy’imyaka 4,4 hagati yo gutangira ubuzima bw’imibonano mpuzabitsina no gushyingirwa.

Ku bagore ho, ikinyuranyo kiri hagati y’imyaka batangiriraho imibonano mpuzabitsina n’imyaka bashyingirwamo ni imyaka hafi 2,7.

Iyo mibare igaragaza ko ku bantu benshi, gutangira ubuzima bw’imibonano mpuzabitsina bitagitegereza ko umuntu abanza gushyingirwa.

Kubera iki abakundana bakora imibonano mbere y’ubukwe?

DHS 2025 ntabwo ivuga ko hari impamvu imwe rukumbi ituma abantu bakora imibonano mpuzabitsina mbere y’ubukwe. Ahubwo imibare igaragaza impinduka mu buryo abantu bakora imibanire yabo.

Kimwe mu bishobora gufasha gusobanura iyi mpinduka ni uko abantu benshi batangira kubana cyangwa kugira umubano ukomeye w’urukundo mbere y’uko bashyira imbere umuhango w’ubukwe.

Iyo abantu bamaze igihe mu rukundo kandi bakaba banabana, imibonano mpuzabitsina ishobora kuba kimwe mu bice bigize uwo mubano. Ibi ariko ntibivuze ko abantu bose babana mbere y’ubukwe bakora imibonano mpuzabitsina cyangwa ko bose amaherezo bashyingiranwa.

Ubushakashatsi ahubwo bugaragaza ko uburyo abantu binjira mu buzima bw’umuryango buri guhinduka.

Abasore baratinda gushyingirwa

Ikindi kintu cy’ingenzi gishobora gufasha gusobanukirwa iyi mibare ni uko abagabo bagenda batinda gushyingirwa ugereranyije n’abagore.

Mu bantu bafite imyaka 15–49, 47,1% by’abagabo bavuze ko batigeze bashaka, mu gihe ku bagore bari muri icyo kigero ari 38,5%.

Itandukaniro rirushaho kugaragara mu bafite imyaka 25–29.

Muri iki kigero, 17,7% gusa by’abasore ni bo bashatse, mu gihe ku bakobwa bangana imyaka ari 29,1%.

Ku basore kandi, 44,3% ntibarashaka, mu gihe ku bakobwa ari 27,2%.

Ibi bivuze ko hari abasore benshi bashobora kuba bafite imyaka yo gutangira gushinga umuryango ariko bakaba bataragera ku cyemezo cyo gushyingirwa.

Kubana mbere y’ubukwe na byo biragaragara

DHS 2025 igaragaza ko mu bantu bafite imyaka 25–29, kubana n’abo bakundana biri kugaragara ku kigero kiri hejuru ugereranyije n’abashyingiwe.

Mu bakobwa bafite imyaka 25–29, 34,5% babana n’abo bakundana, mu gihe 29,1% ari bo bashatse.

Ku basore bo muri iki kigero, 36% babana n’abo bakundana, mu gihe 17,7% gusa ari bo bashatse.

Ibi bishobora kugaragaza impinduka mu buryo urubyiruko rubona umubano n’ubukwe. Umuntu ashobora kubanza kwinjira mu mubano w’urukundo, akabana n’uwo bakundana, ubukwe bukaza nyuma cyangwa se ntibube.

Ubushakashatsi ntibugaragaza niba aba bantu bose amaherezo bashyingiranwa, bityo ntibyaba bikwiye gufatwa nk’ikimenyetso cy’uko kubana mbere y’ubukwe byanze bikunze bituma ubukwe butabaho.

Ubukwe na bwo bugenda butinda

DHS 2025 igaragaza ko Abanyarwanda bagenda bashyingirwa ku myaka iri hejuru ugereranyije n’uko byari bimeze mu bihe byabanje.

Impuzandengo y’imyaka abagore bafite imyaka 25–49 bashyingirwamo bwa mbere ni 23,3, mu gihe ku bagabo bafite imyaka 30–49 ari 26,8.

Ibi bituma habaho igihe kinini hagati yo gutangira umubano w’urukundo, gutangira imibonano mpuzabitsina no gufata icyemezo cyo gushyingirwa.

Muri icyo gihe, abantu bashobora kuba bari mu rukundo igihe kirekire, bagategereza kubona ubushobozi bwo kwishyira hamwe, akazi, amafaranga yo gutegura ubukwe cyangwa kuba bumva biteguye inshingano zijyana no gushinga urugo.

Ubukwe ntibukiri intambwe ifatwa vuba

Kera, mu muryango nyarwanda, gushyingirwa byafatwaga nk’intambwe abantu benshi bageragaho nyuma yo gukura no kubona umuntu bakundana.

Muri iki gihe, ibintu byinshi byahindutse.

Urubyiruko rwinshi rumara igihe kinini mu mashuri, rugashaka akazi, rugashaka kwihaza mu bukungu no kubanza kwitegura mbere yo gushinga umuryango.

Ibi bishobora gutuma imyaka yo gushyingirwa izamuka, mu gihe imibanire y’urukundo iba yaratangiye mbere.

Ni muri uwo murongo kandi dushobora gusobanukirwa impamvu umuntu ashobora kuba afite umukunzi ndetse akaba afite ubuzima bw’imibonano mpuzabitsina, ariko akaba atarafata icyemezo cyo gukora ubukwe.

Abagore batangira imibonano mpuzabitsina mbere y’abagabo

DHS 2025 igaragaza kandi ko abagore bakunze gutangira ubuzima bw’imibonano mpuzabitsina mbere y’abagabo.

Ku myaka 22, 65% by’abagore bafite imyaka 25–49 baba baramaze gukora imibonano mpuzabitsina, ugereranyije na 48% by’abagabo.

Ku myaka 25, hafi 84% by’abagore baba baramaze gukora imibonano mpuzabitsina, mu gihe ku bagabo ari 68%.

Ibi bigaragaza itandukaniro riri hagati y’abagabo n’abagore mu gihe batangiriraho ubuzima bw’imibonano mpuzabitsina.

Gusa kuba umuntu yatangiye imibonano mpuzabitsina ntabwo bihita bisobanura ko azashyingirwa vuba cyangwa ko atazashyingirwa. Imibonano mpuzabitsina, urukundo no gushyingirwa ni ibintu bifitanye isano ariko bidahora bibera icyarimwe.

Imibonano mpuzabitsina ikomeza kugaragara mu bantu bakuru

Ubushakashatsi bwabajije kandi abantu niba bari bakoze imibonano mpuzabitsina mu byumweru bine byabanjirije igihe bakorerwaga ubushakashatsi.

Muri rusange, 50% by’abagore na 51% by’abagabo bafite imyaka 15–49 bavuze ko bari baherutse gukora imibonano mpuzabitsina.

Mu bagore, 71,6% bafite imyaka 30–34 bavuze ko bari baherutse gukora imibonano mpuzabitsina, 72,3% ku bafite 35–39, 70,5% ku bafite 40–44 na 66,1% ku bafite 45–49.

Ku bagabo, imibare yari hejuru kurushaho, aho yageze kuri 77% ku bafite imyaka 30–34, 84,6% ku bafite 35–39, 86,6% ku bafite 40–44 na 84,4% ku bafite 45–49.

Ibi bigaragaza ko imibonano mpuzabitsina atari igikorwa kigaragara gusa mu rubyiruko, ahubwo ko ikomeza kugaragara no mu bantu bageze mu myaka y’ubukure.

Icyaro n’imijyi na byo biratandukanye

Ubushakashatsi bugaragaza kandi itandukaniro rito hagati y’abatuye mu cyaro n’abatuye mu mijyi.

Mu bagore, 51,7% bo mu cyaro bavuze ko baheruka gukora imibonano mpuzabitsina, ugereranyije na 46,8% bo mu mijyi.

Ku bagabo, 51,5% bo mu cyaro bavuze ko baheruka gukora imibonano mpuzabitsina, mu gihe mu mijyi ari 48,9%.

Ibi bigaragaza ko aho umuntu atuye na ho hari aho bihurira n’imibereho y’imibonano mpuzabitsina, nubwo itandukaniro ritari rinini cyane.

Gutangira imibonano mbere y’ubukwe bishobora kuzana izindi nshingano

Iyo umuntu atangiye ubuzima bw’imibonano mpuzabitsina mbere y’ubukwe, aba agomba no kumenya inshingano n’ingaruka bishobora kujyana na bwo.

Muri izo ngaruka harimo inda zitateganyijwe, kwandura indwara zandurira mu mibonano mpuzabitsina ndetse na Virusi Itera SIDA, cyane cyane iyo imibonano ikorwa nta buryo bwo kwirinda.

Ni yo mpamvu ubuzima bw’imibonano mpuzabitsina busaba gufata ibyemezo biboneye, kumenya amakuru yizewe no kwirinda gushyira ubuzima bw’umuntu cyangwa ubw’umukunzi mu kaga.

Umubare munini w’abasore nturashaka

Iyo dusubiye ku kibazo cy’ubukwe, DHS 2025 itanga ishusho yerekana ko hari umubare munini w’abasore batarashaka.

47,1% by’abagabo bafite imyaka 15–49 ntibarigeze bashaka, mu gihe abagore ari 38,5%.

Mu kigero cy’imyaka 25–29, itandukaniro rirushaho kuba rinini: 44,3% by’abasore ntibarashaka, ugereranyije na 27,2% by’abakobwa.

Ibi bishobora gutuma umubano w’urukundo uramba imyaka myinshi mbere y’uko ugera ku bukwe.

Umusore ashobora kuba afite umukunzi, bakaba bamaze igihe bakundana, ariko akaba ataritegura cyangwa atarafata icyemezo cyo gushyingirwa.

Imibare ntivuga ko abakundana bose bakora imibonano mpuzabitsina

Ni ngombwa kumva neza ibyo ubu bushakashatsi buvuga.

Kuba impuzandengo y’imyaka yo gutangira imibonano mpuzabitsina iri munsi y’imyaka yo gushyingirwa ntibivuze ko buri mukundana wese akora imibonano mpuzabitsina mbere y’ubukwe.

Nanone ntibivuze ko ubukwe butakigira agaciro mu Rwanda.

Ahubwo imibare igaragaza ko hari intera iri hagati yo gutangira ubuzima bw’imibonano mpuzabitsina no gushyingirwa, kandi ko abantu benshi bashobora kuba bamaze igihe mu mibanire mbere yo kugera ku bukwe.

Umuryango nyarwanda uri mu mpinduka

Muri rusange, DHS 2025 itanga ishusho y’impinduka mu buryo Abanyarwanda babaho, bakundana, babana ndetse bagashinga imiryango.

Ubukwe bugenda butinda, cyane cyane ku bagabo, mu gihe kubana n’umukunzi mbere yo gushyingirwa bigaragara cyane mu bantu bafite imyaka 25–29.

Muri icyo gihe kandi, gutangira imibonano mpuzabitsina akenshi bibanziriza gushyingirwa.

Ibi byose bigaragaza ko hagati yo gutangira gukundana, kubana, gutangira imibonano mpuzabitsina no gukora ubukwe hashobora kubaho imyaka itandukanye.

Icy’ingenzi ni uko abantu bafata ibyemezo biboneye, bubahana, bakamenya inshingano zijyana n’imibanire kandi bakita ku buzima bwabo n’ubw’abo bakundana.

Kwamamaza ubu bushakashatsi kandi biduha amahirwe yo kurushaho gusobanukirwa impinduka zirimo kuba mu muryango nyarwanda, aho urubyiruko rugenda rutinda gufata icyemezo cyo gushyingirwa, ariko rukaba rwatangiye imibanire y’urukundo n’ubuzima bw’imibonano mpuzabitsina mbere y’ubukwe.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *