Abaforomo n’ababyaza bagaragaje uburinganire nk’umuti w’ibibazo by’umwuga muri Afurika

Abayobozi b’Ingaga z’Abaforomo n’Ababyaza bo mu bihugu bitandukanye bya Afurika bagaragaje ko kwimakaza uburinganire mu miyoborere y’umwuga bishobora kugira uruhare rukomeye mu gukemura ibibazo byugarije abaforomo n’ababyaza no kuzamura ireme ry’uyu mwuga.

Ibi byagarutsweho mu biganiro nyunguranabitekerezo byabereye i Kigali kuva ku wa 1 kugeza ku wa 4 Nzeri 2026, byahuje abagize Ingaga z’Abaforomo n’Ababyaza bo mu Rwanda, Malawi, Zimbabwe, Tanzania na Norvège.

Uburinganire bukomeje kuba ikibazo mu miyoborere

Nubwo abagore ari bo benshi mu bakora umwuga w’ubuforomo n’ububyaza, abitabiriye ibi biganiro bagaragaje ko umubare w’abagore bari mu myanya y’ubuyobozi bukuru ukiri muto ugereranyije n’abagabo.

Umuyobozi Mukuru w’Urugaga rw’Abaforomo n’Ababyaza mu Rwanda (RNMU), André Gitembagara, yavuze ko mu Rwanda abagore bagize hafi 65% by’abakora uyu mwuga, mu gihe abagabo ari 35%.

Icyakora, yavuze ko iyo harebwe ku rwego rw’imiyoborere, umubare w’abagore ugabanuka cyane.

Yatanze urugero rw’uko mu bayobozi barenga 47 bagize Inama Nkuru y’Igihugu ya RNMU, abagore ari umunani gusa mu gihe abagabo ari 39.

Avuga ko iki cyuho gishobora kugira ingaruka ku byemezo bifatwa, kuko abagore bakora uyu mwuga bashobora kuba bafite ibitekerezo n’ibibazo byihariye bidahabwa umwanya uhagije mu miyoborere.

Ibibazo by’abagore bikwiye kumvwa

Gitembagara yagaragaje ko kuba abagore ari benshi mu baforomo n’ababyaza ariko bakaba bake mu miyoborere bishobora gutuma ibibazo bimwe na bimwe byabo bititabwaho uko bikwiye.

Yatanze urugero rw’ibikorwa remezo bikikije ibitaro, aho yavuze ko hari ibitaro bitagira ahantu habugenewe ho gufasha ababyeyi bonsa abana babo.

Ati mu gihe umubyeyi azanye umwana wonsa ku bitaro, ashobora kubura ahantu hegereye ho kumwonsa cyangwa kumwitaho mu buryo bworoshye.

Yagaragaje ko ibitekerezo nk’ibi bishobora gutangwa cyane n’abagore kubera ubunararibonye bafite, bityo ko kuba mu myanya ifata ibyemezo byabafasha kugeza ku buyobozi ibibazo bibareba n’iby’abaturage muri rusange.

Abayobozi biyemeje guteza imbere imiyoborere irimo bose

Umujyanama Mukuru mu Rugaga rw’Abaforomo n’Ababyaza bo muri Norvège, Maren Kloster, yavuze ko ibiganiro nk’ibi bigamije guhuza abayobozi kugira ngo basangire ubunararibonye no gushakira hamwe ibisubizo ku bibazo byugarije umwuga.

Yasobanuye ko abaforomo n’ababyaza bafite uruhare rukomeye muri serivisi z’ubuzima, bityo ko hakenewe imiyoborere ikomeye kandi ibafasha gukora neza inshingano zabo.

Ati: “Abaforomo n’ababyaza ni ingenzi cyane mu buvuzi, ni yo mpamvu duhura tukaganira ku mbogamizi zibangamiye abakora mu ngaga zibavuganira ndetse tukaba twafata umwanzuro wo kurebera hamwe ingamba twafata kugira ngo dukemure izo mbogamizi.”

Muri ibi biganiro kandi hibanzwe ku kuzamura ireme ry’imiyoborere, kwimakaza uburinganire n’ubwuzuzanye bw’abagore n’abagabo, ndetse no kuvugurura uburyo bw’amatora mu ngaga z’abaforomo n’ababyaza.

Zimbabwe na yo yashimangiye akamaro k’uburinganire

Perezida w’Urugaga rw’Abaforomo n’Ababyaza muri Zimbabwe, Charles Simza, yavuze ko inama yabafashije kunguka ubumenyi ku miyoborere myiza ishyira imbere uburinganire.

Yavuze ko kuba abayobozi b’Ingaga baturuka mu bihugu bitandukanye byabahaye amahirwe yo gusangira ubunararibonye no kureba uburyo bwakoreshwa kugira ngo abagore n’abagabo bahabwe amahirwe angana mu miyoborere y’umwuga.

Ati: “Ibi ni ingenzi kuri twebwe tuyoboye ingaga z’abaforomo n’ababyaza baturutse mu bihugu bitandukanye kuko twize neza uburyo dukwiriye gushyira imbere uburinganire n’ubwuzuzanye bw’abagore n’abagabo mu mwuga wacu.

Ibiganiro by’abaforomo n’ababyaza bigaragaza ko kuba itsinda runaka ari ryo ryiganjemo umwuga bidahagije. Iyo abagize umwuga batabona amahirwe angana yo kugira uruhare mu miyoborere no mu ifatwa ry’ibyemezo, ibibazo by’ingenzi bishobora kutagaragazwa cyangwa ngo bihabwe umwanya ukwiye.

Ku ruhande rw’ubuvuzi, uburinganire mu miyoborere bushobora gufasha inzego kumva neza ibibazo bitandukanye by’abakozi n’abaturage bakorerwa serivisi, bityo ibyemezo bigafatwa hashingiwe ku bitekerezo n’ubunararibonye bw’abantu batandukanye.

Ibi biganiro byahuje u Rwanda, Malawi, Zimbabwe, Tanzania na Norvège bikaba byagaragaje ko ubufatanye no gusangira ubunararibonye bishobora gufasha ibihugu gutekereza ku buryo bushya bwo guteza imbere umwuga w’ubuforomo n’ububyaza, cyane cyane mu miyoborere n’uburinganire.