Wari uzi ko, ugereranyije n’izindi nyamabere, umwana w’umuntu avuka asa n’aho akiri mu ntangiriro z’urugendo rwo gukura? Umwana w’ihene ashobora gutangira kugenda mu minota mike nyuma yo kuvuka, umutavu w’inka na we akihutira guhaguruka no gukurikira nyina. Umwana w’umuntu we ashobora kumara amezi menshi atarashobora kwicara neza, hafi umwaka ataragenda, ndetse imyaka myinshi mbere yo kwigenga.
Ibi bituma abahanga bavuga ko umuntu avuka akiri mu rugendo rukomeye rwo gukura, ndetse bikaba byaragereranyijwe no “kuvuka igihe kitageze” ugereranyije n’izindi nyamabere.
Kuki umuntu avuka agikeneye igihe kinini cyo gukura?
Impamvu ikomeye ishingiye ku buryo umubiri w’umuntu wagiye uhinduka mu gihe cy’ubwihindurize. Abakurambere bacu batangiye kugenda ku maguru abiri, ibintu byahinduye imiterere y’amagufwa ya pelvis.
Pelvis yagombaga kuba ifite imiterere ituma umuntu ashobora kugenda ku maguru abiri neza, ariko na none ni yo nzira umwana anyuramo igihe avuka. Mu gihe umubiri w’umuntu wahindukaga, umwanya umwana anyuramo ntiwashoboraga kwaguka uko umutwe w’umwana wabishakaga.
Ikindi cyiyongereyeho ni ubwonko bw’umuntu.
Mu gihe cy’ubwihindurize, ubwonko bw’umuntu bwagiye bwaguka cyane. Ubwonko bunini bwatumye umuntu agira ubushobozi bwo gutekereza, kwiga, kuvuga, guhanga no gukemura ibibazo bigoye.
Ariko ubwonko bunini busobanuye n’umutwe munini w’umwana.
Iyo umwana akomeza kuguma mu nda igihe kirekire, umutwe we wakomeza kwiyongera, bigatuma kubyara birushaho kugorana. Umubiri w’umuntu rero ufite uburyo bwo gutuma umwana avuka mbere y’uko akura cyane mu nda.
Umwana w’umuntu avuka ataruzura ubushobozi bwo kwigenga
Uruhinja ruvutse ruba rutandukanye cyane n’inyana cyangwa umwana w’ihene.
Umwana w’ihene ashobora guhaguruka, akagenda ndetse agakurikira nyina nyuma y’igihe gito. Inyana na yo ishobora gutangira kugenda mu gihe gito nyuma yo kuvuka.
Umwana w’umuntu we aba akeneye umuntu umurera hafi ya byose. Ntabwo ashobora kwishakira ibiryo, kwirinda ibyago cyangwa kugenda ngo akurikire umubyeyi we.
Ibi ni byo bituma umuntu avuka asa n’aho ataruzuza igice kinini cy’imikurire ye.
Mu bumenyi bw’ubwihindurize, iyi mimerere y’umwana w’umuntu yagiye isobanurwa n’abahanga bakoresheje imvugo nka “secondary altriciality”, mu gihe abandi bavuga “fourth trimester”, bashaka kwerekana ko nyuma yo kuvuka hakomeza kuba igihe gikomeye cyo gukura no kwiyubaka.
Iyo umuntu yari gutegereza ko umwana akura cyane mu nda byari kugenda bite?
Ikibazo cy’umubiri w’umuntu ni uko hari ibintu bibiri byagiye bihinduka icyarimwe: umuntu yagombaga kugenda ku maguru abiri, kandi ubwonko bwe bukagenda bwaguka.
Iyo umwana yari gukomeza gukura igihe kirekire mu nda, umutwe we wari kuba munini cyane ku buryo kubyara byashoboraga kurushaho kugorana.
Ni yo mpamvu umwana avuka akiri muto mu bushobozi bwo kwigenga, ubundi agakomeza gukura hanze y’inda.
Mu yandi magambo, umuntu yishyura ikiguzi cyo kuba afite ubwonko bunini no kugenda ku maguru abiri.
Ubwonko bw’umwana bukura ku muvuduko ukomeye
Nubwo uruhinja ruba rudashoboye gukora byinshi, ubwonko bwarwo buba buri mu rugendo rukomeye rwo gukura.
Mu mezi ya mbere, umwana atangira kwakira amakuru menshi cyane aturutse ku bimukikije. Amajwi yumva, abantu abona, ururimi yumva ndetse n’uburyo bamwitaho bigira uruhare mu mikurire ye.
Ku myaka ibiri, ubwonko bw’umwana buba bumaze kugera ku rugero runini cyane ugereranyije n’ubwonko bw’umuntu mukuru.
Ni yo mpamvu utagomba kureba uruhinja ngo wibwire ko nta kintu ruri gukora. Nubwo ruba rutarashobora kugenda cyangwa kuvuga, ubwonko bwarwo buba buri kwiga no kubaka ubushobozi buzamufasha mu buzima bwe bwose.
Ibidukikije ni nk’ishuri rya mbere ry’umwana
Igice kinini cy’ibyo umwana azaba cyo ntabwo gituruka gusa ku byo yavukanye.
Uko bamuvugisha, uko bamwitaho, ururimi yumva, abantu abona ndetse n’ibintu akorerwa bigira uruhare mu mikurire y’ubwonko bwe.
Umwana agenda yiga uburyo bwo kuvugana n’abandi, gukoresha ururimi, kumenya imyitwarire, gusobanukirwa umuco no gukemura ibibazo.
Ni ibintu byinshi cyane umwana agomba kwiga, ku buryo gukura kwe bidashobora kurangirira mu nda.
Kuki inyamaswa nyinshi zitiga igihe kirekire nk’umuntu?
Inyana cyangwa umwana w’ihene ntibakeneye kumara imyaka myinshi biga kugira ngo babe inyamaswa zikuze.
Umwana w’umuntu we agomba kwiga ibintu byinshi cyane birimo ururimi, umuco, imibanire n’abandi, imyitwarire, ubumenyi n’ubundi bushobozi bwagiye bwubakwa n’abantu mu gihe kirekire.
Ni yo mpamvu umuntu ashobora kumara imyaka myinshi ataragera ku rwego rwo kwigenga neza.
Ibi kandi ni byo byatumye abantu bubaka imiryango, amashuri n’indi miryango ifasha abana gukura no kwiga.
“Kuvuka igihe kitageze” ntibivuze kuvuka imburagihe mu buvuzi
Ni ngombwa gutandukanya aya magambo abiri.
Iyo muganga avuga ko umwana yavutse igihe kitageze, aba avuga ko yavutse mbere y’igihe gisanzwe cyo gutwita. Ariko iyo tuvuga ko umuntu ashobora kuba avuka “igihe kitageze” mu buryo bw’ubwihindurize, tuba tugereranya umuntu n’izindi nyamabere.
Umwana w’umuntu avuka ku gihe gisanzwe cyo gutwita, ariko agifite byinshi byo gukura ugereranyije n’inyamaswa nyinshi.
Ni yo mpamvu bamwe mu bahanga bagaragaza ko umuntu ashobora gufatwa nk’ikiremwa kivuka kidakuze bihagije mu bushobozi bwo kwigenga, ariko bigakomeza gukura cyane nyuma yo kuvuka.
Umuntu avuka ari igice, ibindi akabyubakirwa n’isi
Uruhinja ruba rufite iby’ibanze by’umubiri, ariko ubushobozi bwinshi umuntu akenera mu buzima bukomeza kubakwa nyuma yo kuvuka.
Umwana yiga kuvuga kuko yumva abandi bavuga. Yiga kugenda uko umubiri we ukura. Yiga imibanire n’abandi binyuze mu muryango n’ibimukikije. Yiga umuco n’imyitwarire binyuze mu bantu bamukikije.
Ibi bituma imyaka ya mbere y’ubuzima iba ingenzi cyane mu rugendo rwo kuba umuntu wigenga.
Mu gihe inyamaswa nyinshi zivuka zifite ubushobozi bwo gukora ibintu by’ingenzi vuba, umuntu avuka afite amahirwe menshi yo kwiga no guhinduka bitewe n’ibimukikije.
Ni yo mpamvu iyo ubonye uruhinja rutagishoboye gukora byinshi, udakwiye kubona gusa intege nke zarwo. Muri icyo gihe, ubwonko bwarwo buba buri gukora akazi gakomeye ko kwiyubaka.
Umuntu ashobora kuvuka atarashobora kugenda, kuvuga cyangwa kwigenga, ariko ibyo byose bikaba intangiriro y’urugendo rwo kuba ikiremwa gifite ubushobozi bwo gutekereza, kwiga no guhanga ibintu bitangaje.











