Nubwo ibiribwa byinshi bifitiye umubiri akamaro, abahanga mu buzima bagaragaza ko hari igihe uburyo ibiryo byateguwe, uko byahujwe cyangwa uko byabitswe bushobora gutera ibibazo by’ubuzima. Icyakora, nta bimenyetso bya siyansi bihagije byerekana ko uruvange rwihariye nk’indimu n’amata cyangwa ubunyobwa n’amavuta ya elayo bihita bihinduka “uburozi” ku bantu bose. Ahubwo ikibazo gikunze guturuka ku kwandura ibiribwa, kutabyihanganira cyangwa kurya ibiribwa bitateguwe neza.
Ishami ry’Umuryango w’Abibumbye ryita ku Buzima World Health Organization (WHO) rivuga ko buri mwaka abantu bagera kuri miliyoni 600 ku Isi barwara indwara zituruka ku biribwa byanduye, mu gihe abarenga 420,000 bahitanwa na zo. Muri abo, abana bari munsi y’imyaka itanu bagerwaho cyane n’ingaruka z’izi ndwara.
Indimu n’amata

Amata iyo avanzwe n’ibinyobwa bifite aside nyinshi nk’umutobe w’indimu ashobora gucika. Ibi si uburozi, ariko ku bantu bamwe bishobora gutera kutamererwa neza mu nda cyangwa ibibazo by’igogorwa, cyane cyane abafite igifu cyoroshye.
Ubunyobwa n’amavuta ya elayo

Ubunyobwa n’amavuta ya elayo byombi birimo intungamubiri zifitiye umubiri akamaro. Gusa ku bantu bamwe, kurya ibinure byinshi icyarimwe bishobora gutera igogorwa rigoranye cyangwa kumva inda iremereye.
Kunywa imiti n’ibinyobwa bimwe na bimwe

Abaganga bagira inama abantu kunywa imiti bakoresheje amazi meza. Hari imiti ishobora kudakora neza cyangwa ikagira ingaruka zitifuzwa iyo ivanzwe na soda, inzoga cyangwa ibindi binyobwa bimwe na bimwe. Ni ngombwa gukurikiza amabwiriza ya muganga cyangwa umufarumasiye.
Inyama zidahiye neza n’amagi mabisiIki
Iki ni kimwe mu bibazo byemejwe n’abahanga mu buzima. Inyama zidahiye neza cyangwa amagi mabisi bishobora kuba birimo mikorobe nka Salmonella na E. coli, zishobora gutera kuribwa mu nda, gucibwamo, kuruka ndetse rimwe na rimwe zikaba zanahitana ubuzima bw’abantu.
Kuki abantu bagira ingaruka zitandukanye?
Imiterere y’umubiri, imyaka, ubudahangarwa bw’umubiri n’ubuzima rusange ni bimwe mu bituma abantu batandukanye mu kwakira ibiryo. Ibyo umuntu umwe ashobora kurya nta kibazo, undi bishobora kumugiraho ingaruka.
Uko wakwirinda
Abahanga mu buzima basaba kurya ibiribwa biteguwe neza kandi bifite isuku, guteka neza inyama n’amagi, gukaraba intoki mbere yo kurya no kubika ibiribwa mu buryo bukwiye. Banashishikariza abantu kugisha inama inzobere mu mirire igihe bafite impungenge ku mafunguro yabo cyangwa ku buryo bwo guhuza ibiryo bitandukanye.
Nubwo hari imyemerere myinshi ivuga ko ibiribwa bimwe bihinduka uburozi iyo bivanze, abahanga bagaragaza ko ikibazo nyamukuru gituruka ku biribwa byanduye, ibidahiye neza cyangwa kutabyihanganira ku muntu runaka. Kwitondera isuku y’ibiribwa no gukurikiza amabwiriza y’abahanga mu buzima ni byo bifasha kwirinda indwara zituruka ku mafunguro. Buri mwaka, abantu barenga 420,000 ku Isi bapfa bazize indwara zituruka ku biribwa byanduye, ibintu byerekana ko umutekano w’ibiribwa ugomba guhabwa agaciro gakomeye.

Src: BBC
Umwanditsi: MUSABYEMUNGU Marie Jeanne










