Trump na Iran bongeye kugera aharindimuka: Ese ibiganiro by’amahoro birapfuye?

Umwuka wa politiki n’umutekano hagati ya Leta Zunze Ubumwe za Amerika na Iran wongeye kuba mubi, nyuma y’uko Tehran itangaje ko itagiteganya gutangira ibiganiro na Washington mu gihe ivuga ko Amerika ikomeje kurenga ku masezerano y’agateganyo.

Ibi bibaye mu gihe Perezida wa Amerika, Donald Trump, yari amaze iminsi agaragaza ko ibiganiro bishobora kongera gutangira ndetse ko hakiri icyizere cyo kugera ku masezerano agamije guhagarika amakimbirane no gukemura ikibazo cy’Umuhoro wa Hormuz, inzira ikomeye cyane mu bucuruzi bw’ingufu ku isi.

Ariko amagambo mashya avuye muri Tehran agaragaza ko impande zombi zikiri kure yo kumvikana.

Iran: “Nta biganiro bizaba mu gihe amasezerano atubahirizwa”

Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga wa Iran, Abbas Araqchi, yatangaje ko igihugu cye kitazatangira ibiganiro na Amerika mu gihe Tehran ibona ko Washington ikomeje kutubahiriza ibyo impande zombi zari zumvikanyeho.

Reuters yatangaje ko Iran na Amerika muri iki gihe nta biganiro biri hagati yabyo, ndetse Tehran ikaba iteganya ko ibiganiro bitazatangira mu gihe Iran ivuga ko Amerika ikomeje kurenga ku masezerano y’agateganyo.

Ibi bitandukanye n’ibyo Trump yari amaze iminsi avuga ku bijyanye n’amahirwe yo kongera ibiganiro.

Mu ntangiriro z’uku kwezi, Trump yavuze ko ibiganiro bishya na Iran byari kuba “amahirwe ya nyuma” yo kugera ku masezerano no kwirinda ko amakimbirane arushaho gukomera.

Ariko Tehran yo ikomeje gushyiraho ibisabwa mbere yo gusubira ku meza y’ibiganiro.

Umuhanda wa Hormuz wabaye igice cy’ingenzi cy’amakimbirane

Kimwe mu bibazo bikomeye biri hagati y’impande zombi ni Strait of Hormuz, umuhanda wo mu nyanja unyuramo igice kinini cy’ubwikorezi bw’ibikomoka kuri peteroli na gaze ku rwego mpuzamahanga.

Muri iyi minsi, Iran na Oman bari mu biganiro bigamije gushyiraho uburyo bushya bwo gutwara amato muri uwo muhoro

Ku wa 9 Kanama, Iran yatangaje ko amasezerano hagati yayo na Oman ku bijyanye n’inzira nshya z’amato muri Hormuz ari hafi kurangira. Ariko Tehran yavuze ko gufungura burundu uwo muhanda bizaterwa n’uko Amerika yujuje ibisabwa Iran ishyira imbere.

Iran isaba, mu byo yatangaje, ko Amerika igomba gukemura ibibazo birimo ibihano byafatiwe Iran, indishyi ndetse no guhagarika ibikorwa bya gisirikare birebana n’amakimbirane.

Ku rundi ruhande, Washington yagaragaje ko ishobora gukuraho blockade ku byambu bya Iran mu gihe habonetse amasezerano agaragaza ko ubwikorezi bw’amato bushobora gusubukurwa nta nkomyi.

Amerika ishaka iki kuri Iran?

Kuri Washington, ikibazo ntabwo ari ugufungura Hormuz gusa.

Amerika ishaka ko Iran igira ibyo yemera ku bijyanye n’umutekano w’akarere ndetse n’ibindi bibazo biri mu ntandaro y’amakimbirane.

Ku ruhande rwa Trump, igitutu cya politiki n’icya gisirikare byagiye bihuzwa no gushaka ko Tehran yemera amasezerano mashya.

Reuters yagaragaje ko Trump ari mu mwanya ugenda urushaho kumugora, kuko ahura n’ikibazo cyo gushaka uko amakimbirane yarangira mu gihe uburyo bwo gushyira igitutu kuri Iran butarabyara amasezerano arambye.

Iran na yo ntiyemera kugaragara nk’iyatsinzwe

Tehran yo ikomeje kuvuga ko idashaka ibiganiro byayishyira mu mwanya wo gukora ibyo Washington iyisaba nta mpinduka ku ruhande rwa Amerika.

Ibi bituma ikibazo kiba kirenze ikibazo cya diplomasi gusa. Ni n’intambara yo kureba uwashyira igitutu kuri mugenzi we kugira ngo yemere ibyo undi asaba.

Iran ikoresha ikibazo cya Hormuz nk’umwe mu buryo bwo kongera ijwi ryayo mu biganiro, mu gihe Amerika yo ikoresha ibihano, igitutu cya dipolomasi n’ubushobozi bwa gisirikare mu kugerageza guhindura imyitwarire ya Tehran.

Oman iri mu mwanya w’ingenzi

Mu gihe Amerika na Iran zitarimo gukora ibiganiro bitaziguye, Oman iri kugira uruhare rukomeye mu guhuza impande zombi.

Ibiganiro bya Iran na Oman ku bijyanye na Hormuz byageze ku rwego rwo hejuru, ndetse Amerika yatangaje ko ibona ko hari intambwe imaze guterwa ku buryo amasezerano ashobora kuboneka.

Ibi biha Oman umwanya ukomeye mu rwego rwa diplomasi yo mu Burasirazuba bwo Hagati, cyane cyane mu gihe Tehran na Washington zidashaka kuvugana ku buryo butaziguye.

Ese ibiganiro by’amahoro birapfuye?

Kugeza ubu, ntibishobora kuvugwa ko ibiganiro by’amahoro byapfuye burundu.

Impamvu ni uko impande zombi zikomeje kuvuga ku buryo bwo gukemura amakimbirane, kandi hari n’ibiganiro bya dipolomasi bikomeje binyuze ku bandi bafasha guhuza impande zombi.

Ariko ikibazo gikomeye ni uko Washington na Tehran zitarumvikana ku byo buri ruhande rugomba kubanza gukora.

Amerika ishaka ko Iran igira ibyo yemera mbere y’uko hari impinduka zikomeye ku ruhande rwa Washington, mu gihe Iran yo ivuga ko Amerika igomba kubanza kubahiriza ibyo Tehran ibona nk’amasezerano yari yarumvikanyweho.

Iyo myumvire itandukanye ni yo ishobora gutuma ibiganiro byongera gutinda.

Hormuz ishobora kugira ingaruka ku bukungu bw’isi

Impaka kuri Hormuz ntabwo zireba Iran na Amerika gusa.

Uyu muhanda wo mu nyanja ni ingenzi ku isoko ry’ingufu ku isi. Iyo urujya n’uruza rw’amato ruhungabanye, ibiciro by’ibikomoka kuri peteroli na gaze bishobora kugira impinduka, bigakurura n’ingaruka ku bukungu bw’ibihugu bitandukanye.

Ni yo mpamvu ibihugu byo mu karere ndetse n’ibindi bihugu bifite inyungu mu bucuruzi mpuzamahanga bikurikiranira hafi ibiganiro bya Iran, Oman na Amerika.

Ku wa 7 Kanama, umuyobozi wa Amerika yabwiye Reuters ko Washington yiteze ko amasezerano hagati ya Iran na Oman ashobora kuboneka vuba, kandi ko Amerika ishobora gukuraho blockade ku byambu bya Iran mu gihe habonetse amasezerano yo gusubukura ubwikorezi bw’ubucuruzi.