Umuyobozi w’ishyaka UDPS muri Butembo, mu Ntara ya Kivu y’Amajyaruguru muri Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC), yapfuye nyuma yo gukubitwa bikomeye, nyuma y’uko yari yitabiriye ikiganiro kuri radiyo akangurira abaturage kwirinda Ebola.
Marie-Célestin Karondwa Mwanaweka Bytaty, wari umuyobozi w’agateganyo wa Komisiyo y’Amatora y’ishyaka UDPS muri Butembo ndetse akaba n’umwe mu bavugiraga iryo shyaka, yakubiswe bikomeye nyuma yo kuva mu kiganiro kuri radiyo cyari cyibanze ku bukangurambaga bwo kurwanya Ebola.
Urupfu rwe rwatangajwe ku wa 28 Nzeri 2026, mu gihe Butembo iri mu bice bya RDC biri guhura n’izamuka ry’ubwandu bwa Ebola. Ishyaka UDPS ni ryo ryatangaje ko Karondwa yapfuye azize ibikomere yatewe n’abamugabyeho igitero.
Yari amaze kuvugira kuri radiyo ku bijyanye na Ebola
Nk’uko ishami rya UDPS rikorera muri Butembo ryabitangaje, Karondwa yari yitabiriye ikiganiro kuri Radio Mwangaza, aho yaganiraga ku ndwara ya Ebola ndetse agakangurira abaturage gukurikiza ingamba zo kuyirinda.
Nyuma yo kuva kuri radiyo, ni bwo yagabweho igitero n’abantu bo mu gace atuyemo.
Ishyaka rye rivuga ko yakubiswe bikomeye, ndetse ko nyuma y’icyo gitero ibye byasahuwe n’inzu ye igatwikwa. Yaje kwitaba Imana azize ibikomere yatewe muri icyo gitero.
Kugeza ubu, amakuru arambuye ku bantu bagabye icyo gitero, umubare wabo n’impamvu nyayo yabateye gukora ibyo bikorwa ntaramenyekana neza. Reuters yatangaje ko ibyo byari bitarashyirwa ku murongo n’inzego zibishinzwe ubwo yatangazaga inkuru, mu gihe ishyaka rye rihuza igitero n’umwanya yari yafashe mu gukangurira abaturage kwirinda Ebola.
Butembo iri mu bice byibasiwe cyane na Ebola
Urupfu rwa Karondwa rwabereye mu gihe icyorezo cya Ebola gikomeje guteza ikibazo gikomeye muri RDC, cyane cyane mu bice byo mu burasirazuba bw’igihugu.
Ishami ry’Umuryango w’Abibumbye ryita ku Buzima (WHO) ryatangaje ko kugeza ku wa 23 Nzeri 2026, RDC yari imaze kugira abantu 7,890 banduye Ebola, barimo 3,799 bapfuye. Icyorezo cyari kimaze gukwira mu turere tw’ubuzima 63 two mu ntara zirindwi.
Amakuru agezweho yatangajwe n’Ikigo cy’u Burayi gishinzwe kurwanya indwara (ECDC) agaragaza ko kugeza ku makuru yakusanyijwe ku wa 26 Nzeri, umubare w’abanduye wari ugeze ku 8,067, naho abapfuye bakagera ku 3,901.
Kivu y’Amajyaruguru ni imwe mu ntara ziri mu bibasiwe cyane. ECDC ivuga ko muri iyo ntara habaruwe abantu 1,523 banduye, barimo 906 bapfuye, nk’uko amakuru yo ku wa 26 Nzeri abigaragaza.
Ebola iri guteza n’ikibazo cy’icyizere mu baturage
Uretse ubwiyongere bw’abandura n’abapfa, ibikorwa byo kurwanya Ebola muri RDC biri guhura n’ikindi kibazo gikomeye: kutizerana hagati y’abaturage n’abatanga serivisi z’ubuzima.
Raporo za WHO zigaragaza ko amakimbirane, umutekano muke, kwimuka kw’abaturage n’imyumvire itandukanye ku ndwara bikomeje gutuma ibikorwa byo gushakisha abanduye, gukurikirana abahuye na bo no kubageza kwa muganga bigorana.
Reuters na yo yatangaje ko Butembo imaze kuba hamwe mu duce dufite umubare munini w’abandura, mu gihe hari abaturage bamwe bagaragaza kutizera amakuru n’ingamba zitangwa n’inzego z’ubuzima.
Ni muri uwo mwuka w’icyizere gike no kutumvikana ku ngamba zo kurwanya Ebola, aho igitero cyaguyemo Karondwa cyabereye.
Hari n’ibindi bikorwa by’urugomo byibasiye ibikorwa byo kurwanya Ebola
Urupfu rwa Karondwa si rwo rugiye kuba igikorwa cyonyine cy’urugomo cyabaye mu gihe cyo guhangana n’iki cyorezo.
Ku wa Gatandatu, abantu bitwaje intwaro bateye ahatangirwa serivisi zo gukaraba intoki mu gace ka Beni, hafi ya Butembo, umuntu umwe arapfa abandi batandatu barakomereka, nk’uko amakuru yatangajwe n’inzego n’abakurikiranira hafi umutekano muri ako gace abivuga.
Ibi bikorwa biri kongera imbogamizi ku bakora mu bikorwa byo kurwanya Ebola, mu gihe abashinzwe ubuzima basanzwe bahanganye n’ibibazo by’umutekano muke ndetse n’ibura ry’abakozi n’ibikoresho.
Ebola iri guterwa na virusi ya Bundibugyo
Icyorezo kiriho muri RDC muri uyu mwaka cyatewe na virusi ya Ebola yo mu bwoko bwa Bundibugyo.
WHO ivuga ko ubu bwoko bwa virusi ari bwo buri gutera iki cyorezo, kandi ko kugeza ubu nta rukingo cyangwa umuti wihariye wemejwe kuri ubu bwoko, nubwo hakomeje ubushakashatsi ku buryo bwo kuburwanya.
Ebola ishobora kwandurira cyane cyane mu guhura n’umuntu wanduye cyangwa amatembabuzi ye, ndetse no guhura n’umubiri w’umuntu wapfuye azize iyo ndwara.
Iyo umuntu agaragaje ibimenyetso bishobora kuba ibya Ebola, kumugeza kwa muganga hakiri kare no gukurikirana abantu yahuye na bo ni bimwe mu bintu by’ingenzi mu kugabanya ikwirakwira ry’indwara.
Icyorezo gikomeje gukenera ubufatanye bw’abaturage
WHO ishimangira ko uruhare rw’abaturage ari ingenzi cyane mu guhangana n’icyorezo cya Ebola, kuko ibikorwa byo gukurikirana abanduye, kubasuzuma no kubaha ubufasha hakiri kare bidashobora kugenda neza abaturage batabigizemo uruhare.
Ibyabaye kuri Karondwa rero byongeye gushyira ku murongo w’ibiganiro ikibazo cy’umutekano w’abakangurira abaturage kwirinda Ebola ndetse n’icyizere abaturage bagirira ubutumwa bw’inzego z’ubuzima.
Mu gihe iperereza ku rupfu rwe rikomeje, inzego zishinzwe umutekano n’ubuzima zirasabwa gukomeza gushaka uburyo bwo kugeza ubutumwa ku baturage mu buryo bwizewe, no gukumira ibikorwa by’urugomo bishobora kubangamira ibikorwa byo guhangana n’icyorezo.
Ebola imaze kugira amateka maremare muri RDC
RDC ni igihugu gifite amateka maremare mu guhangana na Ebola, kuko ari ho indwara yagaragaye bwa mbere mu mwaka wa 1976.
Icyorezo kiriho ubu cyatangajwe muri Gicurasi 2026, nyuma y’uko habonetse abanduye mu ntara ya Kasaï, ariko nyuma cyakomeje gukwira mu bindi bice by’igihugu.
Kugeza ku makuru agezweho, icyorezo cya Bundibugyo kiriho muri RDC cyamaze kugera mu ntara zirindwi, kandi umubare w’abanduye urenga ibihumbi umunani.
Urupfu rw’umuyobozi wa UDPS muri Butembo rwabaye mu gihe ibikorwa byo kurwanya Ebola bikomeje gukenera ubufatanye bw’abaturage, inzego z’ubuzima n’iz’umutekano, cyane cyane mu duce tumaze kugaragaramo umubare munini w’abandura.











